Thành viên công ty TNHH hai thành viên trở lên đã bỏ phiếu không tán thành nghị quyết về một số việc hệ trọng, như sửa điều lệ liên quan đến quyền của thành viên hay tổ chức lại công ty, có quyền yêu cầu công ty mua lại phần vốn góp của mình. Đây là lối ra mà pháp luật dành cho người không muốn bị cuốn theo một quyết định làm thay đổi căn bản điều kiện họ đã chấp nhận khi góp vốn.
Quyền này có điều kiện chặt: đúng loại nghị quyết, đã bỏ phiếu phản đối, gửi yêu cầu trong thời hạn, và công ty chỉ được trả tiền khi vẫn đủ khả năng thanh toán nợ. Bài đi qua từng điều kiện theo Luật Doanh nghiệp 2020, kèm góc nhìn của công ty và các thành viên ở lại. Các mốc thời hạn trong bài là của luật đó; bạn đối chiếu bản sửa đổi và điều lệ trước khi làm.
Quyền này dành cho ai và vì sao có nó
Góp vốn vào công ty TNHH khác mua cổ phiếu ở chỗ phần vốn không dễ bán. Người ngoài ít khi muốn mua phần vốn trong một công ty nhỏ mà họ không điều hành, còn các thành viên khác có quyền ưu tiên mua nên việc tìm người mua bên ngoài càng chậm. Nếu đa số quyết định một việc làm đảo lộn công ty, người thiểu số có thể bị kẹt trong một doanh nghiệp không còn giống cái họ từng góp tiền vào.
Quyền yêu cầu mua lại sinh ra để giải bài toán đó. Nó không cho thành viên rút vốn bất cứ lúc nào, mà chỉ mở ra khi đa số thông qua những thay đổi lớn trước sự phản đối của họ. Ý tưởng cân bằng ở đây là: đa số được quyền quyết, thiểu số được quyền ra đi với giá hợp lý.
Người có quyền là thành viên đã bỏ phiếu không tán thành đối với nghị quyết thuộc diện luật hoặc điều lệ quy định. Thành viên vắng mặt không biểu quyết, thành viên không có ý kiến, hoặc thành viên đã tán thành rồi đổi ý, đều có rủi ro không đáp ứng điều kiện. Vì vậy nếu bạn thật sự phản đối, hãy chắc rằng phiếu không tán thành của mình được ghi rõ trong biên bản hoặc trong phiếu lấy ý kiến.
Những nghị quyết mở ra quyền yêu cầu mua lại
Theo Luật Doanh nghiệp 2020, quyền này áp dụng khi thành viên đã bỏ phiếu không tán thành nghị quyết hội đồng thành viên về các vấn đề sau. Điều lệ có thể bổ sung thêm trường hợp:
- Sửa đổi, bổ sung nội dung điều lệ công ty liên quan đến quyền và nghĩa vụ của thành viên, của hội đồng thành viên.
- Tổ chức lại công ty, như chia, tách, hợp nhất, sáp nhập hoặc chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.
- Các trường hợp khác do điều lệ công ty quy định, ví dụ thay đổi ngành nghề kinh doanh chính hoặc bán phần lớn tài sản.
Danh sách ngắn hơn nhiều người nghĩ. Phản đối một kế hoạch kinh doanh, một hợp đồng vay hay một lần bổ nhiệm giám đốc thường không mở ra quyền này, trừ khi điều lệ quy định thêm. Thành viên đang cân nhắc góp vốn vào một công ty TNHH nên đọc kỹ điều khoản này trong điều lệ trước khi ký, vì đó là lối ra duy nhất được bảo đảm khi bất đồng.
Với công ty đang soạn điều lệ, các thành viên có thể thương lượng mở rộng danh sách. Mở rộng quá thì công ty khó ra quyết định lớn vì luôn có nguy cơ phải chi tiền mua lại phần vốn; thu hẹp quá thì thiểu số không có đường lui. Mỗi công ty nên tìm điểm cân bằng riêng.
Gửi yêu cầu mua lại đúng cách
Trình tự gợi ý cho thành viên muốn thực hiện quyền này:
- Tại cuộc họp hoặc trên phiếu lấy ý kiến, bỏ phiếu không tán thành và đề nghị ghi rõ vào biên bản tên mình cùng ý kiến phản đối.
- Xin bản sao biên bản họp và nghị quyết ngay sau khi được ban hành, ghi lại ngày nghị quyết được thông qua.
- Soạn văn bản yêu cầu công ty mua lại phần vốn, nêu rõ nghị quyết mình phản đối, ngày thông qua, phần vốn đề nghị mua lại và lý do.
- Gửi văn bản cho công ty trong thời hạn luật định, theo Luật Doanh nghiệp 2020 là 15 ngày kể từ ngày thông qua nghị quyết; dùng kênh có bằng chứng như thư bảo đảm hoặc giao trực tiếp có ký nhận.
- Theo dõi phản hồi của công ty về giá và thời điểm thanh toán; mọi trao đổi nên làm bằng văn bản.
- Khi hai bên thống nhất, ký văn bản thoả thuận mua lại, nhận thanh toán và yêu cầu công ty cập nhật sổ đăng ký thành viên.
Bỏ lỡ thời hạn gửi yêu cầu thường đồng nghĩa với mất quyền theo cơ chế này cho nghị quyết đó. Nếu không chắc thời hạn tính từ ngày nào hoặc nghị quyết có thuộc diện được yêu cầu không, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn ngay trong những ngày đầu.
Giá mua lại được xác định ra sao
Giá thị trường hoặc giá theo nguyên tắc trong điều lệ. Luật Doanh nghiệp 2020 cho phép mua lại theo giá thị trường hoặc giá được tính theo nguyên tắc quy định tại điều lệ. Nếu điều lệ đã có công thức, ví dụ theo giá trị tài sản ròng trên báo cáo tài chính gần nhất, hai bên dựa vào đó.
Giá thị trường của phần vốn công ty nhỏ không có sẵn. Không như cổ phiếu niêm yết, phần vốn công ty TNHH không có giá giao dịch hằng ngày. Các bên thường dựa vào báo cáo tài chính, giá trị tài sản, dòng tiền, hoặc thuê một đơn vị thẩm định giá độc lập khi số tiền lớn.
Thời hạn thoả thuận giá. Theo Luật Doanh nghiệp 2020, công ty phải mua lại trong 15 ngày kể từ ngày nhận yêu cầu nếu hai bên thoả thuận được giá. Không thoả thuận được thì thành viên có quyền chuyển nhượng phần vốn cho thành viên khác hoặc người ngoài.
Giá khác nhau là chuyện bình thường. Người ra đi muốn giá cao vì họ đã góp công xây công ty; người ở lại muốn giá thấp vì công ty phải bỏ tiền mặt. Cả hai góc nhìn đều có lý; một phương pháp định giá được thống nhất từ trước giúp tránh phải cãi nhau về con số.
Khi công ty không đủ tiền trả
Pháp luật đặt một giới hạn quan trọng: công ty chỉ được thanh toán phần vốn mua lại nếu sau khi trả, công ty vẫn thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác. Quy định này bảo vệ chủ nợ, những người cho công ty vay hay bán chịu cho công ty dựa trên số vốn họ nghĩ công ty đang có.
Nếu công ty mua lại và trả tiền trong khi không đáp ứng điều kiện này, các thành viên có thể phải liên đới chịu trách nhiệm về các khoản nợ trong phạm vi số tiền đã nhận. Thành viên ra đi vì vậy cũng có lợi ích trong việc bảo đảm thanh toán đúng luật, không phải chỉ công ty.
Trong tình huống công ty khó khăn về tiền mặt, các bên thường thương lượng các phương án khác: trả nhiều đợt, thành viên khác hoặc người ngoài mua lại thay công ty, hoặc thành viên giữ lại phần vốn chờ thời điểm khác. Phần vốn công ty mua lại mà không bán lại cho ai thì công ty phải làm thủ tục giảm vốn điều lệ tương ứng, việc này cần hội đồng thành viên quyết và đăng ký thay đổi với cơ quan đăng ký kinh doanh.
Góc nhìn của công ty và các thành viên ở lại
Với công ty, một yêu cầu mua lại không phải là cuộc tấn công mà là hệ quả đã biết trước của việc thông qua một nghị quyết lớn trước phản đối. Ban điều hành nên tính chi phí mua lại vào phương án ngay khi đưa vấn đề ra họp. Một kế hoạch tổ chức lại mà buộc công ty phải chi một khoản lớn để mua lại phần vốn của người phản đối có thể không còn hấp dẫn như ban đầu.
Các thành viên ở lại nên xử lý yêu cầu một cách nghiêm túc và đúng thời hạn. Im lặng hoặc trì hoãn không làm quyền của người kia biến mất, mà chỉ đẩy vụ việc tới chỗ tranh chấp. Trao đổi rõ ràng về cách định giá, cung cấp báo cáo tài chính đầy đủ, ghi biên bản các buổi thương lượng là cách tốt nhất để kết thúc êm.
Phía thành viên ra đi cũng nên hiểu giới hạn. Quyền yêu cầu mua lại không bảo đảm giá mong muốn, không cho phép rút tiền khi công ty đang thiếu khả năng trả nợ, và không áp dụng cho mọi bất đồng. Khi hiểu rõ những giới hạn này, hai bên dễ ngồi lại tìm phương án hơn là kéo nhau vào một tranh chấp kéo dài nhiều năm.
Hồ sơ nên giữ trong suốt quá trình
Bất kể bạn đứng ở phía nào, bộ giấy tờ dưới đây là thứ sẽ được hỏi đến nếu hai bên không thống nhất:
| Giấy tờ | Ai giữ | Dùng để chứng minh |
|---|---|---|
| Điều lệ công ty bản đang áp dụng | Cả hai bên | Nghị quyết thuộc diện được yêu cầu mua lại, nguyên tắc tính giá |
| Thư mời họp, tài liệu họp, phiếu lấy ý kiến | Cả hai bên | Nội dung được đưa ra biểu quyết |
| Biên bản họp hoặc biên bản kiểm phiếu | Công ty, bản sao cho thành viên | Thành viên đã bỏ phiếu không tán thành |
| Văn bản yêu cầu mua lại và bằng chứng gửi | Thành viên | Yêu cầu được gửi trong thời hạn |
| Báo cáo tài chính gần nhất, tài liệu định giá | Công ty, cung cấp cho thành viên | Cơ sở xác định giá mua lại |
| Văn bản thoả thuận và chứng từ thanh toán | Cả hai bên | Việc mua lại đã hoàn tất |
Sau khi thanh toán xong, công ty cập nhật sổ đăng ký thành viên và làm thủ tục thay đổi thành viên, vốn điều lệ với cơ quan đăng ký nếu cần. Phần thuế phát sinh từ việc chuyển nhượng, mua lại phần vốn thuộc một chủ đề riêng mà bạn nên hỏi kế toán hoặc người làm thuế.
Câu hỏi thường gặp
Thành viên vắng mặt cuộc họp có được yêu cầu công ty mua lại phần vốn không?
Theo Luật Doanh nghiệp 2020, quyền này dành cho thành viên đã bỏ phiếu không tán thành nghị quyết. Vắng mặt và không uỷ quyền thì không có phiếu không tán thành, nên rủi ro mất quyền rất cao. Nếu không dự được, hãy uỷ quyền và ghi rõ ý kiến phản đối.
Thời hạn gửi yêu cầu mua lại là bao lâu?
Theo Luật Doanh nghiệp 2020, thành viên gửi yêu cầu bằng văn bản trong 15 ngày kể từ ngày thông qua nghị quyết. Hãy đối chiếu bản luật sửa đổi mới nhất và điều lệ công ty, đồng thời gửi bằng kênh có bằng chứng để tránh tranh cãi về ngày.
Công ty từ chối mua lại thì sao?
Nếu đủ điều kiện mà hai bên không thoả thuận được giá, thành viên có quyền chuyển nhượng phần vốn cho thành viên khác hoặc người ngoài. Nếu công ty không thực hiện nghĩa vụ trong khi điều kiện đã đủ, thành viên có thể cân nhắc con đường giải quyết tranh chấp và nên hỏi người làm nghề trước.
Giá mua lại có bắt buộc phải bằng số vốn đã góp ban đầu không?
Không. Giá là giá thị trường hoặc giá theo nguyên tắc trong điều lệ, có thể cao hơn hoặc thấp hơn số vốn ban đầu tuỳ tình hình công ty. Công ty làm ăn có lãi thì giá có thể cao hơn, công ty lỗ thì có thể thấp hơn.
Công ty mua lại phần vốn rồi thì phần vốn đó đi đâu?
Phần vốn công ty mua lại có thể được chào bán cho thành viên khác hoặc người ngoài theo quyết định của hội đồng thành viên. Nếu không bán lại, công ty làm thủ tục giảm vốn điều lệ tương ứng và đăng ký thay đổi với cơ quan đăng ký kinh doanh.
Có được thoả thuận trước trong điều lệ về cách tính giá không?
Có, và đó là cách tốt để tránh tranh chấp sau này. Điều lệ có thể ghi rõ phương pháp định giá, nguồn số liệu, việc thuê thẩm định độc lập và cách chia chi phí thẩm định giữa công ty và thành viên.