Luật Doanh nghiệp 2020 cho phép yêu cầu huỷ nghị quyết đại hội đồng cổ đông và hội đồng thành viên tại toà án hoặc trọng tài. Đi trọng tài khi các bên có thoả thuận trọng tài hợp lệ, thường là điều khoản trong điều lệ hoặc thoả thuận cổ đông, thoả thuận góp vốn; không có thì đi toà án có thẩm quyền theo quy định tố tụng hiện hành. Chọn sai nơi khi thời hạn đã sát có thể khiến bạn mất quyền yêu cầu.
Nghị quyết vẫn được thi hành trong lúc chờ giải quyết, nên câu hỏi thứ hai gần như luôn đi kèm: có xin dừng tạm thời được không. Bài nêu cách đọc điều khoản giải quyết tranh chấp trong điều lệ, so sánh hai nơi ở những điểm quan trọng với tranh chấp nghị quyết, và nguyên lý của biện pháp khẩn cấp tạm thời. Kỹ năng tố tụng chung thuộc phạm vi chuyên trang về tranh tụng; ở đây chỉ đi tới mức đủ để bạn ra quyết định ban đầu.
Đọc điều khoản giải quyết tranh chấp trong điều lệ
Mở điều lệ, tìm phần giải quyết tranh chấp nội bộ, thường nằm gần cuối. Có ba khả năng. Thứ nhất, điều lệ chỉ ghi chung "giải quyết theo quy định pháp luật": khi đó đường mặc định là toà án. Thứ hai, điều lệ có câu thương lượng, hoà giải trước rồi mới đưa ra toà án hoặc trọng tài: phải làm bước thương lượng đúng cách, đồng thời giữ thời hạn. Thứ ba, điều lệ ghi rõ tranh chấp giữa công ty với cổ đông, thành viên, hoặc giữa các cổ đông, thành viên với nhau được giải quyết tại một trung tâm trọng tài cụ thể: đó là dấu hiệu của thoả thuận trọng tài.
Một điều khoản trọng tài đáng tin cậy thường nêu rõ phạm vi tranh chấp, tên trung tâm trọng tài hoặc hình thức trọng tài vụ việc, có khi cả quy tắc tố tụng và ngôn ngữ. Điều khoản mơ hồ, như "có thể đưa ra trọng tài hoặc toà án", hoặc ghi tên một trung tâm không tồn tại, dễ bị coi là không thực hiện được, và tranh chấp quay về toà án sau một thời gian tranh cãi.
Có một điểm còn tranh luận giữa người làm nghề: điều khoản trọng tài trong điều lệ có ràng buộc mọi cổ đông không, đặc biệt người mua cổ phần sau khi điều lệ đã có điều khoản đó. Ngoài ra cần kiểm thoả thuận cổ đông hoặc thoả thuận góp vốn riêng, vì nhiều khi chính các văn bản đó có điều khoản giải quyết tranh chấp khác điều lệ. Với điểm này, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc người làm nghề trước khi nộp đơn là việc đáng làm.
So sánh toà án và trọng tài ở những điểm quan trọng với tranh chấp nghị quyết
Bảng dưới nêu nguyên lý; chi phí, thời gian cụ thể tuỳ vụ việc và quy định hiện hành:
| Điểm so sánh | Toà án | Trọng tài |
|---|---|---|
| Điều kiện | Không cần thoả thuận; theo thẩm quyền luật định | Phải có thoả thuận trọng tài hợp lệ |
| Công khai | Xét xử công khai là nguyên tắc chung, có ngoại lệ | Giải quyết kín, phù hợp tranh chấp nội bộ nhạy cảm |
| Số cấp giải quyết | Có thể qua sơ thẩm, phúc thẩm | Phán quyết chung thẩm; chỉ có thể yêu cầu toà án huỷ phán quyết trong một số trường hợp hẹp |
| Người giải quyết | Thẩm phán và hội thẩm do toà phân công | Trọng tài viên do các bên chọn hoặc trung tâm chỉ định |
| Biện pháp khẩn cấp tạm thời | Toà án xem xét theo quy định tố tụng | Hội đồng trọng tài sau khi thành lập; trước đó có thể yêu cầu toà án |
| Chi phí | Án phí theo quy định nhà nước | Phí trọng tài theo biểu phí của trung tâm, thường cao hơn |
Với tranh chấp nghị quyết giữa những người còn phải làm ăn với nhau, tính kín của trọng tài là lợi thế thật. Ngược lại, khi người yêu cầu muốn tạo sức ép công khai, nhiều người nghĩ toà án có lợi hơn, nhưng đó là cách tính dễ phản tác dụng với chính công ty mà bạn đang là chủ một phần.
Toà án nào thụ lý sau khi hệ thống toà được tổ chức lại
Tranh chấp giữa công ty với cổ đông, thành viên, hoặc giữa các cổ đông, thành viên với nhau liên quan tới thành lập, hoạt động, tổ chức quản lý công ty, theo Bộ luật Tố tụng dân sự, thuộc nhóm tranh chấp về kinh doanh, thương mại. Việc yêu cầu huỷ nghị quyết nằm trong nhóm này.
Từ 1/7/2025, hệ thống toà án được tổ chức lại cùng với việc chính quyền địa phương chuyển sang mô hình hai cấp, các toà án khu vực được hình thành và phân chia lại thẩm quyền sơ thẩm. Trước đây nhiều người quen nộp đơn loại này ở toà án cấp tỉnh; nay thẩm quyền theo cấp và theo lãnh thổ cần kiểm lại theo quy định hiện hành. Nguyên tắc lãnh thổ thường gắn với nơi công ty có trụ sở.
Cách làm thực tế: trước khi nộp, hỏi bộ phận nhận đơn của toà án nơi công ty có trụ sở, hoặc nhờ người làm nghề xác nhận. Nộp nhầm toà thường không làm mất hẳn vụ việc vì đơn có thể được chuyển, nhưng khi thời hạn yêu cầu huỷ chỉ còn vài ngày, mọi sự chậm trễ đều có giá. Nộp sớm luôn tốt hơn nộp sát hạn.
Biện pháp khẩn cấp tạm thời: nguyên lý và điều kiện
Mục đích là giữ nguyên hiện trạng. Biện pháp khẩn cấp tạm thời giúp ngăn một việc không thể đảo ngược xảy ra trong lúc chờ giải quyết, như sang tên tài sản, phát hành cổ phần cho người mới, thay đổi người đại diện theo pháp luật. Nó không phải là phán quyết trước về ai đúng ai sai.
Chọn đúng loại biện pháp. Luật tố tụng có một danh mục các biện pháp, chẳng hạn cấm hoặc buộc thực hiện hành vi nhất định, cấm chuyển dịch quyền về tài sản đang tranh chấp, phong toả tài sản. Yêu cầu phải nêu rõ biện pháp nào, nhằm vào hành vi hoặc tài sản nào, vì sao cần.
Có thể phải nộp khoản bảo đảm. Với một số biện pháp, người yêu cầu phải nộp một khoản tiền, giấy tờ có giá hoặc bảo lãnh để bảo đảm bù đắp thiệt hại nếu yêu cầu không đúng. Đây là điểm nhiều cổ đông nhỏ không tính trước.
Yêu cầu sai gây thiệt hại thì phải bồi thường. Nếu biện pháp được áp dụng theo yêu cầu không đúng và gây thiệt hại cho công ty hoặc người khác, người yêu cầu có thể phải bồi thường. Vì vậy chỉ nên xin khi có căn cứ rõ và việc thi hành thực sự gây hậu quả khó khắc phục.
Thời điểm. Thông thường yêu cầu được nộp trong quá trình toà án giải quyết vụ việc; trường hợp khẩn cấp (cần ngăn ngay hậu quả nghiêm trọng, cần bảo vệ chứng cứ) thì có thể yêu cầu đồng thời với việc nộp đơn khởi kiện. Theo tố tụng dân sự, không có đường xin trước rồi mới nộp đơn sau. Với trọng tài, trước khi hội đồng trọng tài được thành lập, đường đi thường là toà án.
Năm lỗi hay gặp khi chọn nơi và nộp đơn
Không đọc thoả thuận cổ đông. Người yêu cầu chỉ đọc điều lệ, trong khi thoả thuận cổ đông ký riêng giữa các bên có điều khoản trọng tài khác. Bên kia viện dẫn văn bản này để phản đối thẩm quyền, vụ việc mất nhiều tháng chỉ để tranh cãi nên giải quyết ở đâu.
Coi bước thương lượng là hình thức. Điều lệ yêu cầu thương lượng trong một khoảng thời gian trước khi khởi kiện, người yêu cầu bỏ qua và nộp thẳng. Tuỳ cách hiểu điều khoản, đơn có thể bị coi là chưa đủ điều kiện. Cách an toàn là gửi văn bản thương lượng thật sớm để vừa làm đúng bước, vừa còn hạn.
Nộp đơn không nêu rõ yêu cầu. Đơn chỉ viết chung "đề nghị xem xét nghị quyết", không nói rõ yêu cầu huỷ toàn bộ hay một phần, có kèm yêu cầu khác không. Cơ quan giải quyết phải yêu cầu sửa đổi, bổ sung, thời gian trôi đi.
Nhầm người bị kiện. Yêu cầu huỷ nghị quyết thường hướng vào công ty, có khi kèm người quản lý liên quan. Kiện riêng từng cổ đông đa số mà không có công ty, hoặc ngược lại, có thể làm vụ việc thiếu người tham gia cần thiết.
Chờ có đủ chứng cứ mới nộp. Không bao giờ có đủ chứng cứ trước khi nộp, vì phần lớn tài liệu nằm ở công ty. Nộp trong thời hạn với những gì đang có, kèm đề nghị yêu cầu bên kia cung cấp tài liệu, tốt hơn để quá hạn với một bộ hồ sơ hoàn hảo.
Lộ trình gọn khi thời hạn đang chạy
Gợi ý trình tự cho người yêu cầu huỷ, có thể đổi thứ tự tuỳ hoàn cảnh:
- Tính hạn cuối yêu cầu huỷ theo mốc sớm nhất.
- Đọc điều lệ, thoả thuận cổ đông, thoả thuận góp vốn để xác định nơi giải quyết và bước bắt buộc trước đó.
- Nếu có bước thương lượng bắt buộc, gửi văn bản ngay, ghi rõ thời hạn chờ trả lời, để còn đủ thời gian nộp đơn.
- Chuẩn bị đơn và bảng kê chứng cứ; xác định có cần biện pháp khẩn cấp tạm thời không.
- Nộp đơn tại nơi có thẩm quyền, lưu bằng chứng ngày nộp.
- Tiếp tục thu thập tài liệu còn thiếu, theo dõi việc thi hành nghị quyết để cập nhật yêu cầu nếu cần.
Phía công ty, khi nhận thông báo thụ lý, nên tập hợp ngay bộ hồ sơ cuộc họp, cử người đầu mối, cân nhắc phương án khắc phục song song với việc trình bày ý kiến. Hoà giải trong quá trình giải quyết vẫn luôn mở.
Phía công ty khi nhận đơn: những việc trong tuần đầu
Khi nhận thông báo của toà án hoặc trung tâm trọng tài, phản ứng tự nhiên của hội đồng quản trị hay chủ tịch hội đồng thành viên là coi người yêu cầu như đối thủ. Phản ứng hữu ích hơn là nhìn lại hồ sơ cuộc họp một cách lạnh lùng, như thể chính mình là người đi kiện, để biết điểm yếu thật nằm ở đâu.
Việc cần làm sớm: tập hợp đủ bộ hồ sơ cuộc họp, giao một người đầu mối giữ và cập nhật, xác định thời hạn trình bày ý kiến theo thông báo, xem xét có cần tạm hoãn những bước thi hành nghị quyết khó đảo ngược hay không. Nếu bên yêu cầu đề nghị biện pháp khẩn cấp tạm thời, chuẩn bị ngay ý kiến về tính cần thiết và thiệt hại mà biện pháp có thể gây ra cho công ty.
Song song, cân nhắc phương án khắc phục: nếu lỗi là thủ tục và có thật, tổ chức thông qua lại đúng trình tự thường là cách làm tranh chấp mất ý nghĩa nhanh nhất, và cũng tiết kiệm cho chính công ty. Mọi văn bản gửi cổ đông, thành viên trong giai đoạn này nên được người làm nghề xem trước, vì chúng có thể trở thành chứng cứ.
Câu hỏi thường gặp
Điều lệ ghi trọng tài nhưng muốn kiện ra toà án thì có được không?
Khi có thoả thuận trọng tài hợp lệ và thực hiện được, toà án thường từ chối thụ lý và hướng các bên về trọng tài. Chỉ khi thoả thuận trọng tài vô hiệu hoặc không thực hiện được thì toà án mới giải quyết. Cần người làm nghề đánh giá điều khoản cụ thể.
Phán quyết trọng tài huỷ nghị quyết có thi hành được như bản án không?
Phán quyết trọng tài có giá trị chung thẩm và được thi hành theo pháp luật về thi hành án. Bên không đồng ý chỉ có thể yêu cầu toà án xem xét huỷ phán quyết trong một số trường hợp hẹp mà luật trọng tài liệt kê, không phải xét xử lại nội dung.
Đang thương lượng thì thời hạn yêu cầu huỷ có dừng lại không?
Không có quy tắc chung nào làm thời hạn yêu cầu huỷ nghị quyết tự dừng vì các bên đang thương lượng. Nếu thương lượng kéo dài, hãy nộp đơn để giữ quyền; việc hoà giải vẫn có thể tiếp tục trong quá trình giải quyết.
Có thể vừa yêu cầu huỷ nghị quyết vừa đòi bồi thường trong cùng một vụ không?
Thường có thể gộp các yêu cầu có liên quan với nhau trong cùng một vụ, nếu cùng thẩm quyền và cùng người bị yêu cầu, nhưng cách gộp phụ thuộc quy định tố tụng và thoả thuận trọng tài. Người làm nghề sẽ cân nhắc nên gộp hay tách để không làm chậm phần quan trọng nhất.
Công ty có được tự xin biện pháp khẩn cấp tạm thời để chống lại cổ đông không?
Biện pháp khẩn cấp tạm thời không chỉ dành cho người khởi kiện. Công ty, với tư cách đương sự, cũng có thể yêu cầu khi có căn cứ, ví dụ để ngăn một hành vi đang gây thiệt hại. Điều kiện và trách nhiệm khi yêu cầu sai áp dụng như nhau cho mọi bên.