Theo Luật Doanh nghiệp 2020, công ty cổ phần và công ty TNHH đều được phát hành trái phiếu riêng lẻ; phương án phát hành phải được cơ quan có thẩm quyền trong công ty phê duyệt theo luật và điều lệ. Ở công ty cổ phần, trái phiếu thường do hội đồng quản trị quyết trong phạm vi điều lệ cho phép, còn trái phiếu chuyển đổi hoặc kèm chứng quyền phải qua đại hội đồng cổ đông vì có thể làm phát sinh cổ phần mới; ở công ty TNHH, hội đồng thành viên hoặc chủ sở hữu quyết.
Thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đã trải qua giai đoạn khó khăn vài năm trước và khung pháp lý được siết qua nhiều lần sửa đổi nghị định và luật chứng khoán trong những năm gần đây: điều kiện doanh nghiệp phát hành, đối tượng nhà đầu tư được mua, xếp hạng tín nhiệm, công bố thông tin. Bài này không đi vào các điều kiện đó vì chúng thay đổi nhanh; bài chỉ trả lời câu hỏi nội bộ: ai trong công ty phê duyệt, phương án phải có gì, và trách nhiệm của người phê duyệt. Điều kiện phát hành hiện hành, bạn tra văn bản mới nhất và làm việc với tổ chức tư vấn được phép.
Thẩm quyền theo loại hình và loại trái phiếu
Bảng dưới dùng để định hướng; thẩm quyền cụ thể luôn kiểm tra trong điều lệ của công ty bạn và văn bản hướng dẫn về phát hành trái phiếu hiện hành.
| Loại hình, loại trái phiếu | Cơ quan phê duyệt phương án | Lý do |
|---|---|---|
| Công ty cổ phần — trái phiếu thường | Hội đồng quản trị, trừ khi điều lệ giao cho đại hội | Là khoản vay, không làm thay đổi cổ phần |
| Công ty cổ phần — trái phiếu chuyển đổi, kèm chứng quyền | Đại hội đồng cổ đông | Có thể chuyển thành cổ phần, liên quan quyền ưu tiên và tỷ lệ sở hữu |
| Công ty cổ phần — khoản phát hành có giá trị lớn so với tổng tài sản | Kiểm tra thêm ngưỡng giao dịch lớn trong luật và điều lệ | Có thể rơi vào thẩm quyền đại hội |
| Công ty TNHH hai thành viên trở lên | Hội đồng thành viên | Thẩm quyền huy động vốn của hội đồng thành viên |
| Công ty TNHH một thành viên | Chủ sở hữu (hoặc theo phân cấp nội bộ của tổ chức chủ sở hữu) | Như trên |
Luật Doanh nghiệp 2020 không cho công ty TNHH phát hành cổ phần, nên công ty TNHH không phát hành được trái phiếu chuyển đổi thành cổ phần theo nghĩa của công ty cổ phần. Nếu tài sản bảo đảm cho trái phiếu là tài sản lớn của công ty, việc đem tài sản đó bảo đảm còn có thể cần phê chuẩn riêng như một giao dịch giá trị lớn.
Phương án phát hành cần có những gì để người phê duyệt quyết được
Người phê duyệt chỉ chịu trách nhiệm tốt khi phương án đủ thông tin. Một phương án tử tế thường gồm:
- Mục đích phát hành và kế hoạch sử dụng tiền thu được, đủ cụ thể để sau này đối chiếu được (dự án nào, khoản nợ nào được cơ cấu).
- Khối lượng, mệnh giá, kỳ hạn, lãi suất hoặc cách xác định lãi suất, kỳ trả lãi, cách trả gốc.
- Loại trái phiếu: có hay không có tài sản bảo đảm, có chuyển đổi hay kèm chứng quyền hay không.
- Tài sản bảo đảm (nếu có): mô tả, giá trị, cách định giá, ai đứng tên.
- Phương án trả nợ: nguồn tiền trả lãi và gốc, dự báo dòng tiền theo từng năm, kịch bản xấu.
- Đối tượng nhà đầu tư dự kiến và các điều kiện mua theo quy định hiện hành.
- Cam kết công bố thông tin, đại diện người sở hữu trái phiếu, đại lý quản lý tài sản bảo đảm nếu áp dụng.
- Đánh giá ảnh hưởng tới các khoản vay hiện có: hợp đồng tín dụng có hạn chế vay thêm hay không.
Khi phương án chỉ ghi chung chung kiểu “bổ sung vốn kinh doanh”, người phê duyệt không có căn cứ đánh giá và sau này cũng không có căn cứ kiểm tra tiền đã dùng đúng mục đích hay chưa. Trong các đợt rà soát thị trường trái phiếu những năm trước, việc dùng tiền sai mục đích là một trong những vấn đề bị nêu nhiều nhất.
Trách nhiệm của người phê duyệt
Phê duyệt không phải ký cho xong. Thành viên hội đồng quản trị, hội đồng thành viên phê duyệt phương án phát hành có nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng theo Luật Doanh nghiệp. Phê duyệt khi biết phương án trả nợ không khả thi, hoặc khi biết thông tin công bố cho nhà đầu tư sai lệch, có thể dẫn tới trách nhiệm bồi thường và các trách nhiệm khác theo pháp luật.
Ghi ý kiến phản đối. Thành viên không đồng ý với phương án nên biểu quyết không tán thành và yêu cầu ghi lý do vào biên bản. Đây là bằng chứng để tách trách nhiệm cá nhân nếu đợt phát hành gặp sự cố.
Người có lợi ích liên quan. Nếu nhà đầu tư mua trái phiếu là người có liên quan của người quản lý, hoặc tiền thu được dùng cho giao dịch với người có liên quan, áp dụng thêm quy định về giao dịch với người có liên quan và người có lợi ích không biểu quyết.
Giám sát sau phát hành. Ban kiểm soát hoặc uỷ ban kiểm toán nên theo dõi việc sử dụng tiền thu được so với phương án và báo cáo lại. Thay đổi mục đích sử dụng vốn thường cần được chính cơ quan đã phê duyệt và người sở hữu trái phiếu chấp thuận theo điều kiện phát hành.
Trình tự nội bộ trước một đợt phát hành
Phần thủ tục với cơ quan quản lý và tổ chức tư vấn đi song song; dưới đây chỉ là các bước phê chuẩn bên trong công ty.
- Ban điều hành lập dự thảo phương án cùng tổ chức tư vấn, kèm báo cáo tài chính gần nhất đã kiểm toán nếu quy định yêu cầu.
- Rà điều lệ để xác định cơ quan có thẩm quyền; rà hợp đồng tín dụng, cam kết với bên cho vay hiện tại.
- Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên có ý kiến về phương án, đặc biệt phần phương án trả nợ.
- Cơ quan có thẩm quyền họp hoặc lấy ý kiến, thông qua phương án; với trái phiếu chuyển đổi, đại hội đồng cổ đông thông qua cả phương án chuyển đổi và việc phát hành cổ phần tương ứng.
- Phê duyệt riêng việc dùng tài sản của công ty làm tài sản bảo đảm, nếu thuộc thẩm quyền khác.
- Giao người đại diện ký các hợp đồng, văn kiện phát hành; lưu nghị quyết cùng toàn bộ tài liệu đã trình.
Sau phát hành, việc báo cáo định kỳ cho cơ quan có thẩm quyền trong công ty về tình hình sử dụng vốn và trả nợ nên được đưa vào nghị quyết như một nghĩa vụ của ban điều hành, không chờ đến khi có sự cố.
Trái phiếu khác vay ngân hàng ở đâu, nhìn từ góc phê chuẩn
Về bản chất, trái phiếu là một khoản vay. Nhưng khác khoản vay ngân hàng ở ba điểm khiến việc phê chuẩn cần kỹ hơn. Thứ nhất, chủ nợ là nhiều nhà đầu tư, không phải một ngân hàng đã tự thẩm định; công ty có nghĩa vụ công bố thông tin cho họ, và thông tin sai lệch dẫn tới trách nhiệm trực tiếp. Thứ hai, điều kiện trái phiếu một khi đã phát hành thì muốn thay đổi phải được người sở hữu trái phiếu chấp thuận theo cơ chế đã cam kết, không thể thương lượng lại riêng như với một ngân hàng. Thứ ba, khung pháp lý dành riêng cho trái phiếu đặt thêm điều kiện về doanh nghiệp phát hành và người mua.
Vì thế, ngay cả khi điều lệ cho phép hội đồng quản trị tự quyết khoản vay ngân hàng có cùng giá trị, nhiều công ty vẫn chọn đưa phương án phát hành trái phiếu ra đại hội hoặc lấy ý kiến cổ đông, để có sự đồng thuận rộng hơn. Đây là lựa chọn quản trị hợp lý, không phải yêu cầu bắt buộc chung.
Người sở hữu trái phiếu và cơ quan phê chuẩn của công ty
Sau khi phát hành, xuất hiện một nhóm có quyền quyết định một số việc liên quan đến trái phiếu: người sở hữu trái phiếu, thường hành động qua hội nghị người sở hữu trái phiếu và đại diện người sở hữu trái phiếu theo quy định hiện hành. Những thay đổi như gia hạn trả gốc, đổi lãi suất, đổi tài sản bảo đảm, đổi mục đích sử dụng vốn thường cần cả hai phía: cơ quan có thẩm quyền trong công ty thông qua đề xuất, và người sở hữu trái phiếu chấp thuận theo tỷ lệ đã cam kết.
Thứ tự hợp lý là cơ quan phê chuẩn nội bộ thông qua phương án thay đổi trước, rồi công ty đưa ra lấy ý kiến người sở hữu trái phiếu. Làm ngược lại, ban điều hành hứa với người sở hữu trái phiếu điều mà hội đồng quản trị hay đại hội chưa đồng ý, dễ tạo ra cam kết vượt thẩm quyền.
Khi nào nên nhờ người làm nghề
Phát hành trái phiếu riêng lẻ là thủ tục mà doanh nghiệp gần như luôn phải làm cùng tổ chức tư vấn, và pháp luật hiện hành đặt nhiều nghĩa vụ cho cả doanh nghiệp lẫn tổ chức cung cấp dịch vụ. Phần phê chuẩn nội bộ mà bài này mô tả là phần doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm, nhưng nó gắn chặt với điều kiện phát hành, nên một sai sót nhỏ trong nghị quyết, như sai thẩm quyền hay thiếu phê duyệt tài sản bảo đảm, có thể khiến cả đợt phát hành bị chất vấn.
Nếu bạn là thành viên hội đồng quản trị, hội đồng thành viên được đề nghị phê duyệt một phương án mà mình chưa hiểu rõ khả năng trả nợ, hoặc là cổ đông thấy công ty định phát hành trái phiếu chuyển đổi cho một nhóm nhà đầu tư thân quen, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem phương án, điều lệ và đánh giá trách nhiệm trước khi biểu quyết. Không có “bao đậu” trong phát hành trái phiếu, chỉ có hồ sơ chuẩn bị kỹ hay không.
Câu hỏi thường gặp
Công ty TNHH có được phát hành trái phiếu không?
Có. Luật Doanh nghiệp 2020 cho phép công ty TNHH phát hành trái phiếu theo quy định của pháp luật. Hội đồng thành viên hoặc chủ sở hữu phê duyệt phương án; công ty TNHH không phát hành được trái phiếu chuyển đổi thành cổ phần vì không có cổ phần.
Hội đồng quản trị có tự quyết phát hành trái phiếu chuyển đổi được không?
Trái phiếu chuyển đổi có thể làm phát sinh cổ phần mới, ảnh hưởng tỷ lệ sở hữu và quyền ưu tiên mua của cổ đông, nên cần đại hội đồng cổ đông thông qua. Đối chiếu điều lệ và văn bản hướng dẫn hiện hành.
Phương án phát hành trái phiếu có cần ban kiểm soát cho ý kiến không?
Luật không phải lúc nào cũng bắt buộc một văn bản ý kiến riêng, nhưng ban kiểm soát có nhiệm vụ giám sát hoạt động tài chính của công ty. Có ý kiến của ban kiểm soát giúp quy trình phê chuẩn chặt chẽ hơn và bảo vệ người phê duyệt.
Đem tài sản công ty bảo đảm cho trái phiếu có cần phê chuẩn riêng không?
Nếu giá trị tài sản bảo đảm lớn so với tổng tài sản, việc dùng tài sản đó có thể thuộc thẩm quyền khác theo quy định về giao dịch giá trị lớn. Nên kiểm tra và thông qua riêng nội dung này trong nghị quyết.
Thay đổi mục đích sử dụng tiền thu từ trái phiếu thì ai quyết?
Thay đổi này thường cần cơ quan đã phê duyệt phương án thông qua và phải tuân theo điều kiện, điều khoản trái phiếu, có thể cần người sở hữu trái phiếu chấp thuận. Tự ý dùng tiền khác mục đích là vi phạm nghiêm trọng.
Thành viên HĐQT không đồng ý phương án phát hành thì nên làm gì?
Biểu quyết không tán thành, yêu cầu ghi rõ lý do vào biên bản, và có thể đề nghị ban kiểm soát xem xét. Ý kiến phản đối có ghi nhận là căn cứ quan trọng khi xác định trách nhiệm cá nhân về sau.