Công ty TNHH hai thành viên trở lên chỉ được chia lợi nhuận cho thành viên khi kinh doanh có lãi, đã hoàn thành nghĩa vụ thuế và nghĩa vụ tài chính khác, đã bù đắp lỗ trước đó theo quy định, và ngay sau khi chia vẫn bảo đảm thanh toán đủ các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản đến hạn; việc chia do hội đồng thành viên quyết định. Công ty TNHH một thành viên thì chủ sở hữu quyết định, và chủ sở hữu chỉ được rút lợi nhuận khi công ty đã thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác đến hạn.
Hai câu trên là khung của Luật Doanh nghiệp 2020; bạn đối chiếu bản hợp nhất mới nhất và điều lệ công ty mình. Bài này đi vào chỗ người làm thật hay vướng: chia theo tỷ lệ nào khi có thành viên góp chưa đủ, chủ công ty một thành viên rút tiền thế nào cho khỏi bị coi là rút vốn, nghị quyết cần ghi gì, và khi chia sai thì ai phải trả lại. Thuế thu nhập cá nhân trên lợi nhuận được chia, bạn làm việc với kế toán – thuế.
Công ty TNHH hai thành viên trở lên: hội đồng thành viên quyết
Quyết định phương án sử dụng và phân chia lợi nhuận là thẩm quyền của hội đồng thành viên. Giám đốc hoặc tổng giám đốc trình phương án kèm báo cáo tài chính năm, chủ tịch hội đồng thành viên đưa vào chương trình họp. Hội đồng thành viên có thể họp trực tiếp, trực tuyến hoặc lấy ý kiến bằng văn bản theo điều lệ. Tỷ lệ tán thành cần thiết lấy theo điều lệ và Luật Doanh nghiệp hiện hành; vấn đề chia lợi nhuận thường không nằm trong nhóm cần tỷ lệ đặc biệt, trừ khi điều lệ quy định khác.
Lợi nhuận được chia cho các thành viên tương ứng với phần vốn góp. Ở đây “phần vốn góp” là phần đã thực góp, không phải phần cam kết. Thành viên chưa góp đủ phần vốn đã cam kết thì quyền nhận lợi nhuận tương ứng với phần đã góp. Nhiều công ty gia đình hoặc nhóm bạn bè chia theo số cam kết trên giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong khi thực tế mỗi người góp một mức khác nhau; đến khi có người rút ra hoặc có tranh chấp, phần chia lệch bao năm sẽ bị đem ra tính lại.
Thành viên không tán thành phương án chia có quyền biểu quyết không tán thành và yêu cầu ghi ý kiến vào biên bản. Thành viên cho rằng công ty cố tình không chia lợi nhuận dù đủ điều kiện, nhằm ép mình bán lại phần vốn với giá thấp, có thể nêu vấn đề này tại cuộc họp và yêu cầu giải thích bằng văn bản trước khi tính đến bước xa hơn.
Công ty TNHH một thành viên: chủ sở hữu rút lợi nhuận thế nào cho đúng
Chủ sở hữu là người quyết định việc sử dụng lợi nhuận sau thuế, nhưng luật đặt một ràng buộc rõ: chỉ được rút lợi nhuận khi công ty đã thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác đến hạn. Song song, chủ sở hữu không được rút vốn đã góp vào công ty, trừ khi chuyển nhượng hoặc giảm vốn theo đúng thủ tục; rút vốn trái quy định thì chủ sở hữu phải liên đới chịu trách nhiệm về nợ của công ty.
Rắc rối thực tế nằm ở chỗ ranh giới giữa “rút lợi nhuận” và “rút vốn” hay “mượn tiền công ty” rất mờ ở doanh nghiệp một chủ. Chủ công ty chuyển tiền từ tài khoản công ty về tài khoản cá nhân nhiều lần trong năm, không có văn bản nào, rồi cuối năm kế toán mới “gom” lại thành lợi nhuận đã chia. Nếu năm đó công ty lỗ hoặc lãi ít hơn số đã chuyển, phần chênh lệch không thể là lợi nhuận được chia; nó trở thành khoản chủ sở hữu nợ công ty hoặc bị coi là rút vốn trái phép.
Cách làm sạch sẽ: chủ sở hữu ra quyết định phân phối lợi nhuận sau khi báo cáo tài chính năm đã được duyệt, ghi rõ số tiền được rút, rồi kế toán chuyển khoản một lần hoặc theo lịch ghi trong quyết định. Nhu cầu tiền giữa năm thì làm hợp đồng vay giữa chủ sở hữu và công ty, có thời hạn trả rõ ràng, hoặc nhận lương, thù lao nếu chủ sở hữu kiêm giám đốc, theo đúng quy định về tiền lương và thuế.
So sánh nhanh hai loại công ty TNHH
Bảng tóm tắt cơ quan quyết định và điều kiện chính, để bạn đối chiếu với điều lệ của mình.
| Điểm so sánh | TNHH hai thành viên trở lên | TNHH một thành viên |
|---|---|---|
| Ai quyết định chia | Hội đồng thành viên | Chủ sở hữu (cá nhân ký, tổ chức theo phân cấp nội bộ) |
| Hình thức văn bản | Nghị quyết hoặc quyết định của hội đồng thành viên, kèm biên bản họp hoặc kết quả lấy ý kiến | Quyết định của chủ sở hữu |
| Điều kiện chính | Có lãi, xong nghĩa vụ thuế và tài chính, bù đủ lỗ, sau khi chia vẫn trả được nợ đến hạn | Công ty đã thanh toán đủ nợ và nghĩa vụ tài sản đến hạn |
| Chia theo tỷ lệ | Theo phần vốn đã góp của từng thành viên | Toàn bộ cho chủ sở hữu |
| Chia sai thì sao | Thành viên phải hoàn trả số đã nhận; chưa hoàn trả đủ thì các thành viên liên đới chịu trách nhiệm trong phạm vi chưa trả | Chủ sở hữu chịu trách nhiệm với nợ công ty trong phạm vi đã rút trái quy định |
Điều lệ không được đặt ra cơ chế cho phép chia lợi nhuận khi chưa đủ điều kiện luật định, vì đây là quy định nhằm bảo vệ chủ nợ. Điều lệ có thể chặt hơn, ví dụ yêu cầu giữ lại một tỷ lệ lợi nhuận hằng năm, nhưng không lỏng hơn.
Trình tự chia lợi nhuận một năm ở công ty TNHH
Trình tự này dùng cho cả hai loại công ty TNHH, chỉ khác ở bước thông qua.
- Hoàn tất báo cáo tài chính năm và quyết toán thuế, hoặc ít nhất xác định xong số thuế phải nộp của năm.
- Kế toán lập bảng kiểm điều kiện: nghĩa vụ thuế đã nộp, lỗ luỹ kế đã bù, các quỹ cần trích theo điều lệ, lợi nhuận còn lại, dự báo dòng tiền trả nợ đến hạn sau khi chia.
- Giám đốc lập tờ trình phương án phân phối: bù lỗ, trích quỹ, số chia, số giữ lại.
- Hội đồng thành viên hoặc chủ sở hữu thông qua báo cáo tài chính trước, sau đó thông qua phương án phân phối.
- Lập bảng chia theo tỷ lệ vốn đã góp của từng thành viên, đối chiếu với sổ đăng ký thành viên.
- Thanh toán qua tài khoản ngân hàng, khấu trừ thuế nếu có theo hướng dẫn của kế toán, lưu chứng từ cùng nghị quyết.
Nếu công ty có thành viên đang trong quá trình chuyển nhượng phần vốn, nghị quyết nên ghi rõ người nhận lợi nhuận là người có tên trong sổ đăng ký thành viên tại thời điểm nào, để tránh hai người cùng đòi một khoản.
Bốn tình huống hay làm việc chia lợi nhuận đổ vỡ
Một thành viên điều hành, các thành viên khác chỉ góp vốn. Người điều hành thường muốn giữ lại lợi nhuận để mở rộng, hoặc nhận thù lao cao thay cho lợi nhuận chia đều. Thành viên không điều hành thấy công ty có lãi mà mình không nhận được gì. Cách giảm căng thẳng là tách bạch thù lao của người điều hành (do hội đồng thành viên quyết) với lợi nhuận chia theo vốn, và đặt chính sách chia lợi nhuận tối thiểu trong điều lệ nếu các bên đồng ý.
Thành viên vừa góp vốn vừa cho công ty vay. Khoản lãi vay trả cho thành viên không phải là lợi nhuận chia, và giao dịch vay giữa công ty với thành viên có thể cần hội đồng thành viên chấp thuận theo quy định về giao dịch với người có liên quan. Trộn hai dòng tiền này làm số liệu chia không còn đúng tỷ lệ vốn góp.
Chia bằng tài sản thay vì tiền. Đem hàng hoá, xe, hay quyền sử dụng tài sản của công ty “chia” cho thành viên mà không định giá và không có nghị quyết là cách dễ phát sinh tranh chấp nhất. Nếu muốn chia bằng tài sản, nghị quyết phải ghi rõ tài sản, giá trị và người nhận.
Thành viên đã chết hoặc đang có tranh chấp thừa kế phần vốn. Lợi nhuận của phần vốn đó nên được công ty giữ lại, ghi nhận là khoản phải trả cho đến khi xác định được người thừa kế hợp pháp, không chia cho người thân tự xưng chưa có giấy tờ.
Chia lợi nhuận sai: hoàn trả và trách nhiệm của người quản lý
Khi lợi nhuận được chia trái quy định, ví dụ chia trong khi còn lỗ luỹ kế chưa bù, hoặc chia xong công ty không trả nổi nợ đến hạn, Luật Doanh nghiệp yêu cầu thành viên đã nhận phải hoàn trả cho công ty số tiền, tài sản đã nhận. Trường hợp không hoàn trả đủ, các thành viên phải cùng liên đới chịu trách nhiệm về nợ và nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số chưa hoàn trả.
Giám đốc, người lập phương án và trình hội đồng thành viên, cũng có thể phải giải trình về việc đánh giá điều kiện chia, nhất là khi tờ trình che giấu khoản nợ hoặc trình bày số liệu sai. Vì vậy người lập phương án nên lưu bảng kiểm điều kiện kèm số liệu nguồn.
Ví dụ giả định: một công ty TNHH ba thành viên ở Đà Nẵng chia lợi nhuận sau khi thu được một khoản công nợ lớn, nhưng không tính tới khoản vay ngân hàng đáo hạn ba tháng sau. Đến hạn, công ty không trả được và ngân hàng khởi kiện. Trong quá trình giải quyết, khoản lợi nhuận đã chia có thể bị đặt câu hỏi về điều kiện “sau khi chia vẫn bảo đảm thanh toán nợ đến hạn”. Tình huống như vậy nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn sớm, trước khi chủ nợ chủ động yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp
Thành viên góp vốn ít hơn cam kết có được chia lợi nhuận theo phần cam kết không?
Không. Lợi nhuận chia theo phần vốn thực góp. Phần vốn chưa góp không tạo quyền nhận lợi nhuận, và công ty còn phải xử lý phần chưa góp theo thủ tục điều chỉnh vốn hoặc tỷ lệ phần vốn góp theo luật.
Chủ công ty TNHH một thành viên chuyển tiền công ty về tài khoản cá nhân có phải là rút lợi nhuận không?
Chỉ khi có quyết định phân phối lợi nhuận hợp lệ và công ty đủ điều kiện. Nếu không, khoản chuyển đó là khoản chủ sở hữu nợ công ty hoặc có thể bị coi là rút vốn trái quy định, kéo theo trách nhiệm với nợ của công ty.
Hội đồng thành viên có thể chia lợi nhuận khác tỷ lệ vốn góp không?
Nguyên tắc là chia tương ứng phần vốn góp. Muốn chia khác cần có cơ sở hợp lệ trong điều lệ được tất cả thành viên chấp thuận và không trái luật; trường hợp này nên có người làm nghề xem trước để tránh tranh chấp sau.
Có được chia lợi nhuận hằng quý thay vì chờ cuối năm không?
Luật không cấm chia nhiều lần trong năm, nhưng mỗi lần chia vẫn phải đủ điều kiện tại thời điểm chia. Chia trước khi có số liệu cả năm thì rủi ro phải hoàn trả nếu cuối năm kết quả kém hơn dự tính.
Thành viên mới vào giữa năm có được chia lợi nhuận cả năm không?
Điều này phụ thuộc thoả thuận khi kết nạp và nghị quyết chia. Nên ghi rõ trong nghị quyết kết nạp thành viên mới là họ được hưởng lợi nhuận từ thời điểm nào, để tránh tranh cãi với các thành viên cũ.
Thành viên đã nhận lợi nhuận chia sai có thể từ chối hoàn trả không?
Luật đặt nghĩa vụ hoàn trả cho thành viên đã nhận lợi nhuận chia trái quy định. Nếu không hoàn trả đủ, các thành viên liên đới chịu trách nhiệm với nợ của công ty trong phạm vi chưa trả, nên từ chối không giúp thoát trách nhiệm.