Theo Luật Doanh nghiệp 2020, cổ đông hoặc nhóm cổ đông đạt tỷ lệ sở hữu luật định có quyền yêu cầu toà án hoặc trọng tài xem xét, huỷ bỏ nghị quyết đại hội đồng cổ đông khi trình tự triệu tập và ra quyết định vi phạm nghiêm trọng luật hoặc điều lệ, hoặc khi nội dung nghị quyết trái luật, trái điều lệ. Quyền này phải dùng trong một thời hạn ngắn tính từ ngày nhận nghị quyết hoặc biên bản; bản luật 2020 ghi 90 ngày. Quá hạn, cửa này gần như đóng lại.
Bài dành cho cả hai phía: cổ đông đang cân nhắc có nên yêu cầu huỷ hay không, và hội đồng quản trị, thư ký công ty muốn biết nghị quyết của mình đang hở ở đâu. Tỷ lệ, thời hạn và tên điều luật cần đối chiếu bản hợp nhất mới nhất của Luật Doanh nghiệp và điều lệ công ty, vì điều lệ được phép quy định tỷ lệ sở hữu thấp hơn để mở rộng quyền cho cổ đông nhỏ.
Hai căn cứ để yêu cầu huỷ: sai đường đi hoặc sai đích đến
Căn cứ thứ nhất là vi phạm trình tự, thủ tục. Luật dùng chữ "vi phạm nghiêm trọng" trình tự triệu tập họp và ra quyết định. Thuộc nhóm này là những lỗi như người không có quyền triệu tập lại đứng ra triệu tập, gửi thư mời thiếu một nhóm cổ đông có quyền dự họp, không gửi tài liệu cho vấn đề sẽ biểu quyết, cuộc họp không đủ điều kiện tiến hành mà vẫn biểu quyết, hoặc kiểm phiếu sai mẫu số. Điểm mấu chốt là chữ "nghiêm trọng": một lỗi đánh máy trên thư mời khó được coi ngang với việc bỏ sót cổ đông nắm một phần đáng kể cổ phần.
Căn cứ thứ hai là nội dung trái luật hoặc trái điều lệ. Thủ tục có hoàn hảo đến đâu, nghị quyết vẫn có thể bị huỷ nếu quyết định một việc mà luật cấm, quyết định vượt thẩm quyền đại hội, hoặc đi ngược điều lệ đang hiệu lực. Ví dụ giả định: điều lệ ghi lợi nhuận chỉ chia khi đã bù xong lỗ luỹ kế, nhưng đại hội vẫn thông qua chia cổ tức trong khi công ty còn lỗ. Nghị quyết đó dễ bị coi là trái cả điều lệ lẫn điều kiện chia lợi nhuận của luật.
Hai căn cứ khác nhau ở cách chứng minh. Lỗi thủ tục thường chứng minh bằng giấy tờ của chính cuộc họp: thư mời, danh sách cổ đông, biên bản, phiếu biểu quyết. Lỗi nội dung thường cần đặt nghị quyết cạnh điều lệ, báo cáo tài chính, văn bản luật để thấy chỗ lệch. Người yêu cầu huỷ nên xác định ngay từ đầu mình đi theo căn cứ nào, hay cả hai, vì điều đó quyết định phải thu thập tài liệu gì.
Không vừa ý không phải là căn cứ. Cổ đông bỏ phiếu chống và thua phiếu không có quyền yêu cầu huỷ chỉ vì cho rằng quyết định đó kinh doanh dở. Đa số được quyền quyết định sai về mặt kinh doanh, miễn là quyết định đúng thẩm quyền, đúng thủ tục, đúng luật. Với một số loại nghị quyết, cổ đông phản đối có đường khác là yêu cầu công ty mua lại cổ phần, đã có bài riêng trên trang.
Ai có quyền yêu cầu huỷ và vì sao luật đặt ngưỡng sở hữu
Luật Doanh nghiệp 2020 trao quyền yêu cầu huỷ cho cổ đông hoặc nhóm cổ đông đạt một tỷ lệ sở hữu cổ phần phổ thông nhất định; bản 2020 ghi từ 5% trở lên, đồng thời cho phép điều lệ quy định tỷ lệ nhỏ hơn. Cổ đông nắm ít hơn ngưỡng đó vẫn có thể gom lại thành nhóm, miễn là tổng số cổ phần của nhóm đạt ngưỡng và cả nhóm cùng đứng tên trong yêu cầu. Trước khi làm gì khác, hãy mở điều lệ xem công ty mình đặt ngưỡng bao nhiêu.
Ngưỡng sở hữu có lý do của nó: một công ty có vài trăm cổ đông sẽ không vận hành được nếu bất kỳ ai nắm vài cổ phần cũng có thể kéo cả nghị quyết ra toà. Nhưng ngưỡng cũng là rào cản thật với cổ đông nhỏ lẻ. Vì vậy trong thực tế, những yêu cầu huỷ thường đến từ cổ đông sáng lập bị gạt ra, nhóm nhà đầu tư cùng vào một đợt, hoặc người đại diện phần vốn của một tổ chức.
Thời điểm tính tỷ lệ cũng cần để ý. Người yêu cầu nên chứng minh mình là cổ đông có quyền dự họp ở cuộc họp đó, tức có tên trong danh sách cổ đông được chốt, và vẫn đang sở hữu cổ phần khi nộp yêu cầu. Nếu đã bán bớt sau đại hội khiến tỷ lệ tụt dưới ngưỡng, tư cách yêu cầu có thể bị đặt câu hỏi. Đây là chỗ nên hỏi luật sư trước khi nộp đơn, vì cách hiểu có thể khác nhau giữa các vụ việc.
Ban kiểm soát, thành viên hội đồng quản trị không phải là cổ đông thì không nằm trong nhóm được trao quyền này theo cơ chế huỷ nghị quyết đại hội. Họ có công cụ khác: kiến nghị, ghi ý kiến vào biên bản, báo cáo đại hội kỳ sau, hoặc dùng quyền giám sát theo chức năng.
Thời hạn yêu cầu: mốc bắt đầu tính và vì sao không nên chờ
Theo Luật Doanh nghiệp 2020, thời hạn yêu cầu huỷ nghị quyết đại hội đồng cổ đông là 90 ngày, tính từ ngày cổ đông nhận được nghị quyết hoặc biên bản họp đại hội, hoặc biên bản kết quả kiểm phiếu nếu nghị quyết thông qua bằng hình thức lấy ý kiến bằng văn bản. Đối chiếu bản hợp nhất mới nhất trước khi dựa vào con số này, vì thời hạn là thứ toà án hoặc trọng tài kiểm đầu tiên.
Mốc "nhận được" là chỗ hay sinh tranh cãi. Công ty sẽ chứng minh đã gửi hoặc đã đăng nghị quyết trên trang thông tin điện tử từ một ngày nào đó; cổ đông lại cho rằng mình nhận muộn hơn. Cách an toàn cho cổ đông là tính thời hạn từ mốc sớm nhất có thể bị coi là ngày nhận, không tính từ ngày mình thực sự đọc. Cách an toàn cho công ty là gửi nghị quyết qua kênh có bằng chứng và lưu lại bằng chứng đó.
Ngoài lý do pháp lý, chờ lâu còn có cái hại thực tế. Mỗi tuần trôi qua, nghị quyết được thi hành thêm một phần: hợp đồng được ký, cổ phần được phát hành, người quản lý mới nhận việc. Đến khi có phán quyết, việc khôi phục lại tình trạng ban đầu khó hơn nhiều, có khi không còn làm được. Nếu bạn là cổ đông thấy nghị quyết có vấn đề, việc nên làm trong vài ngày đầu là gom giấy tờ và hỏi ý kiến người làm nghề, không phải chờ xem tình hình.
Ngoại lệ 100% cổ phần và chuyện lỗi nhỏ có bị bỏ qua không
Luật Doanh nghiệp 2020 coi nghị quyết được thông qua bởi 100% tổng số cổ phần có quyền biểu quyết là hợp pháp và có hiệu lực kể cả khi trình tự, thủ tục triệu tập và thông qua không đúng. Ngoại lệ này chỉ che lỗi thủ tục, không che lỗi nội dung. Một nghị quyết trái luật vẫn trái luật dù mọi cổ đông cùng ký.
Ngoại lệ 100% hữu ích với công ty gia đình ít cổ đông, nơi mọi người ngồi cùng bàn rồi ký luôn mà không có thư mời. Nhưng cần đọc cho đúng: 100% là của tổng số cổ phần có quyền biểu quyết, không phải 100% số người có mặt. Chỉ cần một cổ đông không tham gia hoặc không tán thành, ngoại lệ không còn, và mọi lỗi thủ tục quay lại thành căn cứ tiềm năng.
Với lỗi nhỏ, luật dùng chữ "nghiêm trọng" để lọc bớt. Toà án hoặc trọng tài thường xem lỗi đó có làm thay đổi kết quả hoặc làm mất quyền của cổ đông hay không. Thư mời gửi trễ một ngày nhưng mọi cổ đông vẫn dự họp đầy đủ, khác hẳn với thư mời gửi trễ khiến một nhóm cổ đông không kịp đến và kết quả biểu quyết chỉ hơn nhau sát nút. Không có danh sách cố định lỗi nào là nghiêm trọng; mỗi vụ được cân theo hoàn cảnh riêng, nên không ai hứa trước được kết quả.
Các bước nếu bạn là cổ đông muốn yêu cầu huỷ
Trình tự dưới đây là khung chung, cách làm cụ thể phụ thuộc điều lệ, thoả thuận trọng tài nếu có và quy định tố tụng hiện hành:
- Ghi lại ngày nhận nghị quyết, biên bản và tính ngay hạn cuối theo mốc sớm nhất. Ghi vào lịch, đặt nhắc trước vài tuần.
- Thu thập giấy tờ của cuộc họp: thư mời, chương trình, tài liệu họp, danh sách cổ đông nếu được cung cấp, biên bản, nghị quyết, phiếu biểu quyết của chính bạn, email và tin nhắn liên quan. Cổ đông có quyền xem, trích lục một số tài liệu của công ty theo luật và điều lệ; gửi yêu cầu bằng văn bản và giữ bằng chứng gửi.
- Xác định căn cứ: lỗi thủ tục nào, lỗi nội dung nào, và lỗi đó ảnh hưởng tới kết quả ra sao. Viết ra một trang tóm tắt, mỗi lỗi kèm tài liệu chứng minh.
- Kiểm tư cách: tỷ lệ sở hữu của bạn hoặc của nhóm có đạt ngưỡng điều lệ và luật không, và cả nhóm đã đồng ý đứng tên chưa.
- Xem điều lệ có điều khoản trọng tài không. Có thì nơi giải quyết thường là trọng tài, không có thì là toà án có thẩm quyền theo quy định tố tụng hiện hành.
- Cân nhắc gửi văn bản cho hội đồng quản trị trước, nêu lỗi và đề nghị khắc phục, nếu thời hạn còn đủ. Nhiều lỗi thủ tục được sửa bằng một cuộc họp lại mà không cần đến toà.
- Nộp đơn trong thời hạn, kèm đề nghị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời nếu việc thi hành nghị quyết gây thiệt hại khó khắc phục.
Nếu bạn ở phía công ty, đọc danh sách trên theo chiều ngược lại: mỗi bước của cổ đông là một chỗ công ty cần có sẵn hồ sơ để trả lời.
Tình huống thường gặp và mức độ rủi ro bị huỷ
Bảng dưới là ví dụ giả định để hình dung cách cân nhắc, không phải dự đoán kết quả của bất kỳ vụ việc nào:
| Tình huống | Thuộc căn cứ | Mức độ rủi ro | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Bỏ sót không gửi thư mời cho một cổ đông nắm phần lớn cổ phần ngoài nhóm điều hành | Thủ tục | Cao | Ảnh hưởng trực tiếp tới quyền dự họp và kết quả |
| Thư mời gửi đúng người nhưng thiếu một tài liệu phụ, mọi người vẫn dự họp | Thủ tục | Thấp đến trung bình | Xem tài liệu thiếu có liên quan vấn đề bị tranh chấp không |
| Biểu quyết sửa điều lệ nhưng tính tỷ lệ theo số cổ phần dự họp sai cách | Thủ tục | Cao | Sai mẫu số có thể đổi kết quả |
| Đại hội thông qua một việc điều lệ giao cho hội đồng quản trị | Nội dung, thẩm quyền | Trung bình | Tuỳ điều lệ, luật có cho đại hội quyết thay không |
| Chia cổ tức khi chưa đủ điều kiện chia lợi nhuận | Nội dung | Cao | Còn kéo theo nghĩa vụ hoàn trả |
| Mọi cổ đông cùng ký, không có thư mời | Thủ tục | Thấp | Ngoại lệ 100% thường che được lỗi thủ tục |
Mức độ rủi ro ở đây là khả năng có căn cứ để toà án hoặc trọng tài xem xét, không phải khả năng thắng. Kết quả còn tuỳ chứng cứ, lập luận của hai bên và quan điểm của người giải quyết.
Khi nào nên có luật sư ngay từ đầu
Thông tin trong bài là kiến thức pháp lý phổ thông. Những trường hợp sau nên có người làm nghề đi cùng, có thể bắt đầu bằng câu hỏi với luật sư trên AI Cố Vấn để định hướng:
- Nghị quyết liên quan tới tăng vốn, phát hành cổ phần làm pha loãng tỷ lệ của bạn, hoặc thay toàn bộ hội đồng quản trị.
- Thời hạn chỉ còn vài tuần, cần quyết nhanh nơi nộp và có xin biện pháp khẩn cấp tạm thời hay không.
- Điều lệ có điều khoản trọng tài mà câu chữ không rõ, hoặc có thoả thuận cổ đông riêng quy định cách giải quyết tranh chấp khác.
- Bạn cần tài liệu nằm trong tay công ty mà công ty không cung cấp.
- Giá trị kinh tế bị ảnh hưởng lớn, hoặc tranh chấp đã lan sang chuyện quản lý, tiền bạc, có nguy cơ hình sự.
Phía công ty cũng vậy: khi nhận được yêu cầu huỷ, hội đồng quản trị nên có người làm nghề đánh giá trước khi trả lời, thay vì phản ứng theo cảm xúc giữa các cổ đông.
Câu hỏi thường gặp
Cổ đông bỏ phiếu tán thành có được yêu cầu huỷ nghị quyết sau đó không?
Luật không cấm hẳn, nhưng rất khó. Nếu bạn đã tán thành với đầy đủ thông tin, lập luận rằng thủ tục làm hại quyền của bạn khó đứng vững. Trường hợp có thể khác là khi bạn bị cung cấp thông tin sai hoặc phát hiện lỗi nội dung trái luật mà lúc biểu quyết không biết.
Không dự họp thì có được yêu cầu huỷ không?
Được, nếu bạn đạt điều kiện sở hữu và có căn cứ. Thậm chí việc bạn không dự họp vì không nhận được thư mời lại có thể chính là căn cứ. Chỉ cần lưu ý thời hạn tính từ khi bạn nhận được nghị quyết hoặc biên bản, không phải từ khi bạn quan tâm tới nó.
Yêu cầu huỷ có làm nghị quyết dừng thi hành ngay không?
Không. Theo Luật Doanh nghiệp 2020, nghị quyết vẫn có hiệu lực thi hành cho tới khi toà án hoặc trọng tài có quyết định khác, trừ khi có biện pháp khẩn cấp tạm thời. Muốn dừng sớm, người yêu cầu phải đề nghị riêng biện pháp đó và chứng minh sự cần thiết.
Công ty niêm yết có áp dụng giống công ty chưa niêm yết không?
Khung huỷ nghị quyết trong Luật Doanh nghiệp áp dụng cho mọi công ty cổ phần, nhưng công ty đại chúng và niêm yết còn chịu pháp luật chứng khoán về công bố thông tin, quản trị công ty. Cổ đông của công ty niêm yết nên xem thêm quy định chứng khoán và quy chế nội bộ.
Nghị quyết bị huỷ thì công ty có phải họp lại không?
Thường là cần, nếu vấn đề đó vẫn phải được quyết. Luật Doanh nghiệp 2020 cho phép người triệu tập xem xét tổ chức lại cuộc họp theo đúng trình tự sau khi nghị quyết bị huỷ. Cuộc họp lại phải làm đúng từ đầu, ghi đúng ngày thực tế, không ghi lùi về ngày cũ.
Có mẫu đơn yêu cầu huỷ nghị quyết chuẩn để dùng không?
Không có mẫu chung dùng được cho mọi vụ. Đơn cần nêu người yêu cầu và tỷ lệ sở hữu, nghị quyết bị yêu cầu huỷ, từng căn cứ kèm tài liệu chứng minh, yêu cầu cụ thể và danh mục tài liệu kèm theo. Nơi nhận đơn có thể có mẫu đơn khởi kiện hoặc đơn khởi kiện trọng tài theo quy định của họ.